انتظار نکشید تا به دندان درد بیفتید...

دندان های شما باید برای یک عمر باید کار کنند و با مراقبت مناسب نیز از پس این کار بر می آیند و این به معنای مسواک زدن روزانه و تمیز کردن بین دندان ها در طول روز و پاک سازی صحیح و منظم دندان ها است تا از بیماری های بافت های نگهدارنده اطراف دندان جلوگیری شود . بیماری های بافت های نگهدارنده اطراف دندان علت عمده از دست رفتن دندان ها در بزرگسالان است ، ولی می توان از این بیماری ها پیشگیری کرد
واژه “ Periodontal " از دو واژه یونانی به معنای « اطراف دندان » تشکیل شده است . بافت های نگهدارنده اطراف دندان می توانند به انواع مختلفی از بیماری ها مبتلا شوند که همگی در اثر عفونت باکتریایی لثه ها ، استخوان و رباط هایی که از دندان حمایت کرده و آن ها را در داخل آرواره نگه می دارند ، به وجود می آیند . بیماری های بافت های نگهدارنده اطراف دندان معمولاً بدون درد بوده و ممکن است پیشرفتی آهسته یا کاملاً سریع داشته باشند . بدون معاینه منظم دندان ها ، ممکن است از آسیب شدید بر لثه ها و استخوان های آرواره ناشی از بیماری بافت های نگهدارنده اطراف دندان های خود مطلع نشوید و آن گاه دیگر از دست رفتن دندان غیر قابل اجتناب خواهد بود .

بافتهای نگهدارنده اطراف دندان ( Periodontal )
بیش از نیمی از افراد بالای ١٨ سال حداقل در مراحل اولیه زندگی تا حدی درگیر بیماری بافت های نگهدارنده اطراف دندان هستند . پس از 35 سالگی ، تقریباً سه چهارم بزرگسالان دچار نوعی بیماری بافت اطراف دندان می باشند . با این همه ، بیماری های بافت اطراف دندان می تواند در هر سنی اتفاق بیافتد . حتی کودکان پنج یا شش ساله هم می توانند علائم بیماری های بافت اطراف دندان را نشان دهند .
برای پیشگیری از این بیماری ها لازم است بدانید چه عواملی باعث ایجاد این نوع بیماری ها می شود ، عادات بهداشتی خوبی برای حفظ سلامت دندان خود داشته باشید و تحت مراقبت حرفه ای منظم قرار گیرید .

علل بیماری های بافت های اطراف دندان
بیماری های بافت های اطراف دندان در اثر انواعی از باکتری های موجود در پلاک Plague ( لایه چسبنده بی رنگی از باکتری ها که به طور مداوم بر روی دندان ها تشکیل می شود ) به وجود می آید . این باکتری ها سمومی ( Toxins ) از خود ترشح می کنند که لثه ها را تحریک کرده و منجر به از هم گسیختگی اتصال بافت های لثه به دندان ها می شود . به مرور زمان این سموم می توانند بافت های لثه را از بین برده و با پیشرفت عفونت به ضایعات استخوانی منجر شوند .
به علاوه ، پلاکی که از روی دندان برداشته نمی شود می تواند با مواد دیگر ترکیب شده و به رسوب سخت و متخلخلی به نام جرم دندان ( Calculus ) یا باره مبدل می شود . جرم روی سطح دندان و بالای خط لثه ممکن است در بیماری های بافت های اطراف دندان دخالتی نداشته باشد . اما وجود جرم بر روی سطح ریشه دندان و زیر لثه ها برداشتن پلاک و باکتری های جدید را دشوارتر می سازد . برخلاف پلاک که خودتان می توانید آن را از سطح دندان بردارید ، فقط دندان پزشک یا بهداشتکار دهان می تواند جرم یا باره دندان را بر طرف کند .

انواع بیماری های بافت های اطراف دندان
شکل های مختلفی از بیماری های لثه ای و بافت های اطراف دندانی وجود دارد که شایع ترین آن ها عبارتند از : التهاب لثه (Gingivitis)و التهاب بافت های نگهدارنده اطراف دندان ( Periodontitis)
التهاب لثه ( ژنژویت ) اولین مرحله بیماری های بافت های اطراف دندان بوده و قابل برگشت است . با این وجود ، در صورت عدم معالجه ممکن است به بیماری وخیم تری منجر شود .
پریودنتیت یا التهاب بافت های اطراف دندان مراحل پیشرفته تر بیماریهای بافت های اطراف دندان است. در این حالت لثه ها ، استخوان و سایر ساختارهایی که از دندان ها محافظت می کنند ، آسیب می بینند . ممکن است دندان ها شل شده و بیفتند یا احتیاج به کشیدن پیدا کنند . در این مرحله برای پیشگیری از ضایعات دندانی به درمان های پیچیده تری احتیاج است .

سایر عوامل مداخله گر در بیماری های بافت های اطراف دندان
اگر چه بیماری های بافت های اطراف دندان در اثر پلاک ایجاد می شود ، تعدادی از عوامل دیگر می توانند احتمال خطر ، شدت و سرعت پیشرفت این بیماری ها را افزایش دهند .
افرادی که تنباکو می کشند یا می جوند در مقایسه با کسانی که اصلا" تنباکو مصرف نمی کنند به احتمال بیشتر و با شدت بیشتری دچار بیماری های بافت اطراف دندان می شوند .

پل ها (bridges ) و نامرتبی دندان ها و پرشدگی های ناقص دندان ها همگی در انباشتگی پلاک و افزایش احتمال ایجاد بیماری های بافت های اطراف دندان دخالت دارند .
عاداتی که در آن فشار زیادی به دندان ها وارد می آید ، مثل دندان قروچه کردن یا سائیدن دندان ها نیز ممکن است روند تخریب استخوان های حمایت کننده را تسریع بخشد .
رژیم غذایی نامتعادل ممکن است باعث شود که بیماری های بافت اطراف دندان با سرعت بیشتری پیشرفت کند یا شدت بیماری افزایش یابد . تحقیقات نشان می دهند که رژیم غذایی نامتعادل باعث می شود بافت های دهان مقاومت کمتری نسبت به عفونت داشته باشند .

حاملگی یا استفاده از قرص های پیشگیری از بارداری
با افزایش سطح هورمونی باعث واکنش حساس تر بافت های لثه نسبت به سموم آزاد شده از پلاک و تسریع رشد برخی باکتری ها می شود . لثه ها به احتمال بیشتری قرمز ، دردناک و متورم شده به آسانی خون ریزی می کنند .
بیماری های سیستمیک مثل ایدز یا دیابت می توانند مقاومت بافت ها را نسبت به عفونت کاهش داده بر وخامت بیماری های اطراف دندان بیفزایند .

داروها
استروئیدها ، برخی انواع داروهای ضد تشنج ، داروهای ضد سرطان و برخی بلوکرهای کانال کلسیم و بسیاری از داروهای دیگر لثه ها را تحت تأثیر قرار می دهند . اطلاع پزشک از داروهایی که شما مصرف می کنید . بسیار مهم است ، بنابراین ، در مواقع لزوم از آوردن سابقه طبی خود اطمینان حاصل کنید .
در حالی که همه این عوامل می توانند در احتمال خطر یا شدت بیماری های بافت های اطراف دندان دخالت داشته باشند ، خود عامل ایجاد کننده این بیماری ها نیستند . حتی اگر شما یک یا چند تا از این عوامل را دارا باشید ، هنوز با عمل کردن به توصیه دندان پزشک و کنترل پلاک می توانید از بهداشت دهانی خوبی برخوردار باشید .


پیشگیری از بیماری های بافت های اطراف دندان
در صورت مراقبت مناسب و کافی ، حفظ سلامت دندان ها و لثه ها برای یک عمر امکان پذیر است . به این ترتیب که :
دندان های خود را هر روز تمیز کنید .
دندان ها را حداقل دو بار در روز مسواک بزنید . این کار پلاک را از روی سطح دندان ها برطرف می کند . مسواکی با پرزهای نرم و کیفیتی خوب انتخاب کنید. مسواک سایش پیدا کرده ، ریش ریش شده یا با پرزهای سخت می تواند به لثه ها صدمه بزند . اطمینان حاصل کنید که از محصولات مورد تأیید دندان پزشکان استفاده می کنید تا ایمنی و اثر بخشی محصول تضمین شده باشد .
از نخ دندان یا سایر تمیزکننده های بین دندانی برای کمک به زدودن پلاک از فضای بین دندان ها که مسواک دسترسی به آن ندارد ، استفاده کنید . ژنژویت را غالبا" می توان به طور موفقیت آمیزی با مسواک زدن منظم روزانه و تمیز کردن بین دندان ها برطرف کرد .
خمیردندان ها و دهانشویه های حاوی فلوراید برای کمک به پیشگیری دندان توصیه می شود . چنانچه در کنترل پلاک بالای خط لثه و ژنژویت احتیاج به کمک اضافی داشتید ، دندان پزشک شما ممکن است استفاده از یک دهانشویه ضد میکروبی مورد تأیید ADA را به عنوان روشی مؤثر علاوه بر روشی که به طور روزانه برای حفظ بهداشت دهان به کار می برید ، توصیه می کند .
رژیم غذایی متعادلی برای سلامت عمومی بدن خود داشته باشید
از گروههای غذایی اصلی ( نان ها ، حبوبات و غلات دیگر ، میوه ها ، سبزیجات ، گوشت ها ، گوشت پرندگان ، ماهی و معادل اینها ، شیر ، پنیر و ماست) استفاده کنید .
این غذاها پروتئین ها ، کربوهیدراتها ، چربی ها ، ویتامین ها ، مواد معدنی و آب کافی مورد نیاز بدن شما را فراهم می آورند .
طبق برنامه ای منظم به دندانپزشک مراجعه کنید .
پاک سازی حرفه ای دندان ها برای جلوگیری از بیماری های بافت های اطراف دندان ضروری است . دندان پزشک و بهداشتکار دهان شما تکنیک های مناسبی برای مسواک زدن به شما نشان داده ، پرسش های شما را پاسخ می دهند و برنامه مناسبی برای معاینات عمومی به شما توصیه می کنند .
شما با یادگیری علائم هشدار دهنده می توانید در مبارزه تان علیه بیماریهای بافت های نرم اطراف دندان به دندان پزشکتان – و همین طور خودتان – کمک کنید . در صورت مشاهده هر یک از علائم ذیل فورا" به دندان پزشک خود مراجعه کنید :
· لثه هایی که به آسانی خونریزی می کنند .
· لثه های قرمز ، متورم یا دردناک
· لثه هایی که از دندانها عقب نشینی کرده اند .
· بیرون زدن چرک از بین دندان ها و لثه ها هنگام فشار دادن لثه ها
· بدبویی یا بدمزگی دائمی دهان
· فاصله افتادن یا لق شدن دندان های دائمی
· هر نوع تغییر در جفت شدن دندان های بالا و پایین هنگام گاز زدن
· هر نوع تغییر در نشستن دندان های مصنوعی بر روی لثه

با این همه ، ممکن است شما دچار بیماری های بافت های اطراف دندان شوید و در عین حال هیچ یک از این علائم را نداشته باشید . اکثر مردم با وجود ابتلا به بیماری های بافت های اطراف دندان دردی احساس نمی کنند . به همین دلیل معاینات عمومی منظم شامل بررسی امتحان بافت های اطراف دندان اهمیت دارد .


تشخیص بیماری های بافت های اطراف دندان
دندان پزشکان با ویزیت های دندان پزشکی منظم می توانند بیماری های بافت های اطراف دندان را در مراحل اولیه ، قبل از صدمه غیر قابل برگشت استخوان ها و دندان ها تشخیص دهند . این بیماری ها پیشرونده بوده و در بدو امر علائم ناراحت کننده ای ایجاد نمی کنند تا در مورد وجود مشکل به شما هشدار دهند . با این وجود ، درد در مراحل پیشرفته و یا در بیماری های با پیشرفت سریع ممکن است رخ دهد . بنابراین ، آن قدر صبر نکنید که دندان درد به سراغتان بیاید .
دندان پزشک در طول معاینات عمومی ، لثه های شما را از نظر مشکلات بافت های اطراف دندان معاینه می کند و با استفاده از وسیله ای به نام سوند پریودونتال وارسی می کند که آیا بافت لثه اتصال خود را از دندان از دست داده یا نه و آیا شیار بین لثه ها و دندان ها عمیق شده است یا خیر . عمق این پاکت ها را می توان به کمک این وسیله اندازه گیری کرد . دندان پزشک شما ممکن است نیاز به گرفتن عکس رادیوگرافی پیدا کند تا ببیند آیا استخوان ها تخریب شده اند یا خیر .
در صورت تشخیص بیماری بافت های اطراف دندان ، دندان پزشک تان یا شخصا" برنامه درمانی را شروع می کند یا شما را به یک پریودنتیست ارجاع می دهد . پریودنتیست کسی است که در تشخیص ، پیشگیری و درمان بیماری های بافت های اطراف دندان تخصص دارد .

اشکال مختلف درمان التهاب بافت های اطراف دندان

شیوه درمان بیماری های بافت های اطراف دندان بستگی به نوع بیماری و پیشرفت آن دارد .
با این همه ، جدا از برنامه درمانی رعایت بهداشت روزانه دهان برای موفقیت هر نوع درمان بافت های اطراف دندان ضروری است .
نخستین قدم معمولا" یک پاک سازی کامل است که ممکن است شامل جرم گیری برای برداشتن پلاک ها و جرم زیر خط لثه باشد . ریشه های دندان را نیز می توان برای هموار کردن سطح ریشه ها پرداخت کرد تا بافت لثه مجاور دندان ها ترمیم گردد . در برخی موارد به هم جفت شدگی دندان ها (Occlusion ) ممکن است احتیاج به تنظیم کردن داشته باشد . برای کمک به کنترل رشد باکتری های زیر لثه که از خود سم تولید کرده و باعث التهاب بافت های اطراف دندان می شوند ، استفاده از آنتی بیوتیک ها یا شستشو با مواد ضدعفونی کننده توصیه می شود .
در صورت پیدایش پاکت های عمیق تر ( بیش از ۴ تا ۶ میلی متر ) ممکن است به عمل جراحی احتیاج شود . این برای دندان پزشک یا بهداشتکار دهان مشکل است که پلاک و جرم را به طور کامل از پاکت های عمیق پاک کند . بیماران به ندرت ممکن است بتوانند آن ها را تمیز و عاری از پلاک نگه دارند . باقی گذاردن پاکت ها زمینه را برای ایجاد عفونت و تخریب استخوان فراهم می کند .
در صورت عمیق بودن پاکت ها و تخریب استخوانی ممکن است به عمل جراحی فلاپ ( Flap Surgery) ( احتیاج شود تا دندان پزشک با دسترسی به ریشه دندان ها بتواند جرم ، پلاک و بافت های بیمار را به طور کامل بردارد . در این تکنیک لثه را از روی استخوان بلند کرده و سپس در محلی جدید یا در وضعیتی جدید از نو بخیه می زنند تا تمیز نگه داشتن آن راحت باشد .

عمل جراحی استخوان
این عمل گاه در کنار جراحی فلاپ انجام می گیرد . در جراحی استخوان مقداری از استخوان دور دندان را از نو شکل می دهند . در مواردی خاص برای جایگزین کردن استخوان از دست رفته ممکن است از پیوند استخوان استفاده شود . ممکن است استفاده از بست ها ( Splints) و وسایل دیگر برای ثابت کردن موقت دندان لق و یا پس از تکمیل درمان پریودونتال ضرورت یابد .
اقدامات مؤثر دیگری نیز برای جایگزین کردن بافت لثه و استخوان تخریب شده در مراحل پیشرفته بیماری در دسترس می باشد . این اقدامات برای مشکلات ویژه بافت های اطراف دندان مورد استفاده قرار می گیرند . با دندان پزشک خود درباره درمان هایی که برای شما مناسب ترند ، صحبت کنید .

اقدامات نگه دارنده
در هر برنامه زمانی برای بیماری های بافت اطراف دندان ، دندان پزشک شما بر اهمیت برداشتن پلاک توسط مسواک زدن روزانه و پاک سازی بین دندان ها تاکید خواهد کرد .
رعایت بهداشت دهان برای جلوگیری از وخامت بیماری های بافت اطراف دندان یا عود آن ضروری است . به علاوه ، دندان پزشک شما مایل است که شما به دنبال یک دوره درمان فعال ، در فواصل منظم برای ویزیت مراجعه کنید تا اطمینان یابد که اولا" شما بهداشت دهان را رعایت کنید یا خیر ، ثانیا" هر نوع پلاک یا جرم را که احیانا" در این فاصله تجمع پیدا کرده است بردارد و ثالثا" دهان شما را وارسی کند که مطمئن شود بیماری بافت اطراف دندان شما تحت کنترل می باشد .

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱٢:٤٩ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٩/۸/٢